ایران در مسیر مرجعیت علوم شناختی؛ ایجاد زیست بوم ملی فناوری های عصبی با 9 هزار پژوهشگر

باشگاه خبرنگاران جوان؛ پریزاد اقبالی – ستاد توسعه علوم و فناوری های شناختی با استناد به سند مصوب شورایعالی انقلاب فرهنگی در سال ۱۳۹۰، طی حدود ۱۴ تا ۱۵ سال قبل نقش محوری در تشکیل زیست بوم ملی علوم و فناوری های شناختی ایفا کرده و امروز این حوزه را به یکی از عرصه های راهبردی علمی و فناورانه کشور تبدیل نموده است.
بگفته عطاالله پورعباسی، دبیر ستاد علوم و فناوری های شناختی، این سند چهار مأموریت کلان را برای کشور ترسیم کرده است؛ نیل به مرجعیت علمی در علوم شناختی، رسیدن به استقلال فناورانه در فناوری های عصبی و شناختی، کاربردی سازی و تجاری سازی نتایج پژوهشها و در نهایت کمک به مدیریت و کاهش اختلالات شناختی، خصوصاً در کودکان، نوجوانان و سالمندان.
بر طبق این مأموریت ها، ستاد علوم شناختی از همان سالیان ابتدایی با راهبری معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری تشکیل شد و مسئولیت برنامه ریزی، تدوین نقشه راه و پشتیبانی از گسترش زیرساخت ها و نیروی انسانی را بر عهده گرفت. حاصل این روند، تربیت حدود ۸ تا ۹ هزار پژوهشگر در عرصه علوم شناختی است که از مسیر ایجاد رشته ها و مقاطع تحصیلی دانشگاهی یا مهاجرت علمی از رشته هایی مانند روانشناسی، روانپزشکی و مهندسی وارد این حوزه شده اند.
پورعباسی ضمن اشاره به کمبود نیروی فناور در مقایسه با تعداد محققان، تاکید کرد که هم اکنون تنها حدود ۸۰۰ تا هزار فناور در این زیست بوم فعال می باشند، در حالیکه برای تناسب با استاندارد های توسعه فناوری، کشور به ده ها هزار نیروی فناور و پشتیبان نیاز دارد. بدین جهت توسعه آموزش های مهارتی، حرفه ای و جذب نیرو از سایر رشته ها بعنوان یک ضرورت جدی دنبال می شود.
وی ادامه داد: در بخش شرکتهای دانش بنیان نیز حدود ۱۵۰ تا ۱۶۰ شرکت فعال در عرصه شناختی شناسایی شده اند که نزدیک به ۵۰ تا ۷۰ شرکت از آنها دانش بنیان هستند و محصولات فناورانه عرضه می کنند. این شرکتها قسمتی از نیاز کشور در عرصه فناوری های عصبی را تامین کرده اند، هرچند توسعه کمی و کیفی آنها بازهم در دستور کار است.
او افزود: در عرصه زیرساخت های سخت افزاری، لابراتوار ملی نقشه برداری مغز بعنوان یکی از بزرگ ترین و پیشرفته ترین مراکز منطقه ای معرفی شده که تا حالا حدود دو هزار پژوهشگر از خدمات آن بهره مند شده اند. همین طور لابراتوار ملی نخستینان با تأکید بر حیوانات آزمایشگاهی بزرگ، با حدود ۸۰ درصد پیشرفت فیزیکی درحال تکمیل است و پیشبینی می شود تا انتهای سال ۱۴۰۵ به بهره برداری برسد.
او اظهار داشت: به موازات آن، طی سالهای قبل حدود ۱۷۰ لابراتوار دانشگاهی و استانی علوم شناختی با حمایت ستاد تجهیز و راه اندازی شده اند که ۷۰ لابراتوار آنها هم اینک در شبکه آزمایشگاهی ملی خدمات ارایه می دهند. هدف گذاری این است که در آینده نزدیک تمامی این لابراتوار ها به شبکه متصل شوند تا دسترسی عادلانه محققان به تجهیزات فراهم گردد.
وی تصریح کرد: از دیگر برنامه های زیرساختی مهم، راه اندازی پایگاه ملی داده های شناختی است که با تجمیع داده هایی مانند تصاویر مغزی و داده های آزمایش های شناختی، هزینه پژوهشها را کاهش داده و امکان استفاده مجدد از داده ها را برای محققان فراهم می آورد. همین طور ایجاد مرکز ملی تنظیم گری و لابراتوار مرجع فناوری های عصبی برای اعتباربخشی، مطالعات بالینی و اعطای مجوز فناوری ها در دستور کار قرار گرفته است.
او می گوید: در کنار این موارد، بانک ملی بافت مغز نیز بعنوان یکی از پروژه های کلیدی آینده معرفی شد؛ زیرساختی که با حل مسایل حقوقی و اخلاقی، امکان نگهداری و استفاده پژوهشی از بافت های مغزی را در قالب یک شبکه ملی فراهم می آورد. این بانک مقرر است بصورت شبکه ای و با اتصال مراکز دارای نمونه های زیستی در سرتاسر کشور فعالیت کند.
دبیر ستاد علوم شناختی در بخش دیگری از سخنان خود به پیشرفت های فناورانه کشور در عرصه تحریک و تنظیم عصبی اشاره نمود و اظهار داشت که فناوری هایی مانند تحریک الکتریکی، مغناطیسی و نوری مغز در کشور توسعه یافته و قسمتی از آنها به مرحله تجاری سازی رسیده اند و از نظر استاندارد، قابل رقابت با نمونه های جهانی هستند. همین طور در عرصه نقشه برداری و تصویربرداری مغزی، تولید داخلی دستگاههای ثبت سیگنال و توسعه نرم افزار های بومی برای پیشرفت کیفیت تصاویر بالینی از موفقیت های مهم این حوزه به حساب می آید.
پورعباسی با تاکید بر تمرکز بخش عمده زیرساخت های ملی در تهران، اشاره کرد که ملاحظات پدافندی و پشتیبانی برای توزیع داده ها و ایجاد مراکز پشتیبان در سایر استان ها درنظر گرفته شده و تعدادی از این زیرساخت ها بصورت شبکه ای در سرتاسر کشور توسعه خواهند یافت.
بطور خلاصه،
باشگاه خبرنگاران جوان؛ پریزاد اقبالی – ستاد توسعه علوم و فناوری های شناختی با استناد به سند مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی در سال ۱۳۹۰، طی حدود ۱۴ تا ۱۵ سال قبل نقش محوری در تشکیل زیست بوم ملی علوم و فناوری های شناختی بازی کرده و امروز این حوزه را به یکی از عرصه های راهبردی علمی و فناورانه کشور تبدیل کرده است.
بگفته عطاالله پورعباسی، دبیر ستاد علوم و فناوری های شناختی، این سند چهار ماموریت کلان را برای کشور ترسیم کرده است؛ نیل به مرجعیت علمی در علوم شناختی، رسیدن به استقلال فناورانه در فناوری های عصبی و شناختی، کاربردی سازی و تجاری سازی نتایج تحقیقات و در نهایت کمک به مدیریت و کاهش اختلالات شناختی، بویژه در کودکان، نوجوانان و سالمندان.
بر اساس این ماموریت ها، ستاد علوم شناختی از همان سالیان ابتدایی با راهبری معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری تشکیل شد و مسئولیت برنامه ریزی، تدوین نقشه راه و پشتیبانی از گسترش زیرساخت ها و نیروی انسانی را بر عهده گرفت. حاصل این روند، تربیت حدود ۸ تا ۹ هزار پژوهشگر در حوزه علوم شناختی است که از مسیر ایجاد رشته ها و مقاطع تحصیلی دانشگاهی یا مهاجرت علمی از رشته هایی مانند روانشناسی، روانپزشکی و مهندسی وارد این حوزه شده اند.
پورعباسی ضمن اشاره به کمبود نیروی فناور در مقایسه با تعداد پژوهشگران، تصریح کرد که حالا تنها حدود ۸۰۰ تا هزار فناور در این زیست بوم فعال می باشند، در صورتی که برای تناسب با استاندارد های توسعه فناوری، کشور به ده ها هزار نیروی فناور و پشتیبان نیاز دارد. هدف گذاری این است که در آینده نزدیک تمامی این آزمایشگاه ها به شبکه متصل شوند تا دسترسی عادلانه پژوهشگران به تجهیزات فراهم شود.
وی خاطرنشان کرد: از دیگر برنامه های زیرساختی مهم، راه اندازی پایگاه ملی داده های شناختی است که با تجمیع داده هایی مانند تصاویر مغزی و داده های آزمایش های شناختی، هزینه تحقیقات را کاهش داده و امکان استفاده مجدد از داده ها را برای پژوهشگران فراهم می آورد.

منبع: webmoallem.ir